Harindu Sadeepa

ට්‍රාන්ස්ෆෝමර (Transformers) විශාල බලාගාර වලදී විදුලිය 10-30 kV පමණ වෝල්ටීයතාවයකින් නිපදවනු ලැබේ. එතැන් සිට ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් භාවිතයෙන් වෝල්ටීයතාව ඉහලදමයි. එමඟින් විදුලිය සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග ඔස්සේ ගමන් කළ හැකි ව‌ෙි. වැඩි වෝල්ටීයතාවයක් භාවිතා කිරීමෙන් මඟදී සිදුවන පාඩු(losses) අවම වන අතර එය වඩාත් කාර්යක්ෂම වන අතරම වඩා භයානක වේ. වෘක්ෂලතා සහ මානව ක්‍රියාකාරකම් වලින් ඈත් කර තැබීමට උඩිස් සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග (overhead transmission) ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින්නේ එබැවිනි. නමුත් සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග (transmission lines) උපපොළවල් කරා ළඟා වූ විට, බෙදා හැරීමට පෙර උපපොළක පිහිටා ඇති ට්‍රාන්ස්ෆෝමර් භාවිතා කරමින් විදුලිබල පද්ධතියේ වෝල්ටීයතාව නැවත පහළට ගෙන යා යුතුය. ට්‍රාන්ස්ෆෝමරයක් යනු ක්‍රියාත්මක වීමට ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාව මත රඳා පවතින උපකරණයකි. එහි වයර් දඟර(coils) දෙකකින් සමන්විත වේ. එක් දඟරයක වෝල්ටීයතාවය වෙනස් වන විට එය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් නිර්මාණය කරයි. මෙම ක්ෂේත්‍රය වෝල්ටීයතාවයක් ඇති කරන අනෙක් දඟරය සමඟ චුම්බක ක්ෂේත්‍රය හරහා සම්බන්ධ වේ. ට්‍රාන්ස්ෆෝමරයක විද්‍යුත් පරිවර්තනය එක් එක් දඟරයේ ඇති ලූප ගණන(loop rat...

  විදුලිය බිද දමන්න‌ෙ ඇයි? විදුලිබල පද්ධතිය‌ේ බෙදා හැරීමේ ස්ථානයක් ලෙස, උපපොළක් බොහෝ විට විදුලි රැහැන් විසන්දි  කිරීම කරයි.  උපපොළක විදුලි රැහැන් පද්ධති කිහිපයක් ඇති නිසා එක් විදුලි රැහැනක දෝෂයක් හේතුවනේ එක් සම්ප්‍රේෂණ මාර්ගයක් බිද වැටුණද සම්පූර්ණය‌ෙන් ම උපපොළ බිද න‌ොවැට‌ෙන බව සහතික කරයි. බොහෝ විදුලි රැහැන් හැසිරවීම එක් විදුලි රැහැනකට වඩා සංකීර්ණ ය. උපපොළක ඉඳහිට අක්‍රමිකතා හෝ නිතිපතා නඩත්තු කිරීමට අවශ්‍ය දේවල් තිබේ. විදුලි යටිතල පහසුකම් බොහොමයක් එළිමහනේ නිරාවරණය වන හෙයින්, අකුණු සැර වැදී ම, ගස් කඩා වැටීම, සුළං කුණාටු වලට ඒවා මුහුණ දෙති. එවැනි හදිසි අවස්ථාවකදී මුළු උපපොළම බිද වැටී ම වළක්වා ගැනීම සඳහා විදුලි රැහැන් විසන්දි කිරීමට, විදුලිය ගලායාම පාලනය කළ හැකි ස්විචයන් උප පොළවල් සතුව ඇත. ඔබ ඔබේ නිවසේ ස්විචයක් ක්‍රියා විරහිත කිරීම ‌මෙන් විදුලි රැහැන් වසා දැමීම පහසු යැයි ඔබ සිතනු ඇත. නමුත් අධි වෝල්ටීයතා විදුලි රැහැන් සක්‍රිය හා අක්‍රිය කිරීම 220v ආලෝක ස්විචයක් දැමීම තරම් සරල නොවේ. ඉහළ වෝල්ටීයතාවයකදී, වාතයට පවා සන්නායකයක් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකිය, එයින් අදහස් වන්නේ ඔබ වි...

විදුලිය බෙදා හරිනු ලබන්නේ කෙසේද?   විදුලිය අපේ ජීවිතයට අත්‍යවශ්‍ය බැවින් විදුලිය නැති ලෝකයක් ඔබට සිතාගත නොහැකිය. ඔබ පරිභෝජනය කරන විදුලිය පැමිණෙන්නේ විදුලි ජනන ස්ථානයකිනි. විදුලි බලාගාරයක් ලෙසද හැඳින්වේ. විදුලිබල උත්පාදනය යනු නිෂ්පාදනයේ සිට පරිභෝජනය දක්වා අපගේ ආසන්න ගමනේ පළමු පියවර පමණි. විදුලිය මාරාන්තික භයානක බැවින් විදුලිබල ජාලයක් තැනීම, ක්‍රියාත්මක කිරීම හා නඩත්තු කිරීම සම්බන්ධ අභියෝග රාශියක් ඇත. එම අභියෝග බොහොමයක් බලාගාරයේ දී පාලනය ව‌ෙි. බොහෝ විට පෙනෙන්නේ වයර් සහ උපකරණ අවුල් සහගත හා භයානක අවුල් ජාලයක් ලෙස ය. විදුලිබල ජාලයක් යනු සියලු විදුලි නිෂ්පාදකයින් සහ පරිශීලකයින් සාමූහිකව සම්බන්ධ කරන වයර් ජාලයක් පමණක් නොවේ. ඇත්තනේම, විදුලිය නිෂ්පාදනය කොටස් තුනකට බෙදා ඇත; උත්පාදනය, සම්ප්‍රේෂණය, බෙදා හැරීම.(generation, transmission, distribution) උපපොළ (Substation) විදුලිය බෙදා හැරීමේ කොටස සඳහා උප පොළවල් වගකිව යුතුය. උපපොළක් යනු විදුලිබල පද්ධතියේ විවිධාකාර වැදගත් කාර්යභාරයන් ඉටු කරන ස්ථානයකි. පොදුවේ ගත් කල, විදුලිබල ජාලයෙන් අදහස් වන්නේ විදුලි ජනක යන්ත්‍ර(generators) වලින් ඔබේ නිවස...